Predstavnicima brojnih medija obratili su se direktor Muzeja žrtava genocida istoričar g. Dejan Ristić i kustos istoričar g. Bojan Arbutina koji su tom prilikom detaljnije govorili o značaju ovog bezmerno važnog istorijskog dokumenta, njegovoj sadržini, kao i o načinu na koji je Republika Srbija došla u posed Direktive br. 25.

Muzej žrtava genocida srdačno zahvaljuje svim medijima koji su se odazvali pozivu na konferenciju, kao i na tome što kontinuirano i objektivno izveštavaju o aktivnostima našeg Muzeja.

Tokom dužeg i konstruktivnog razgovora detaljno su razmatrane teme od značaja za obe strane.

Tom prilikom dogovoreno je uspostavljanje trajne institucionalne saradnje Muzeja i Državnog arhiva koja bi se odnosila na naučna istraživanja prvorazredno važnih tema u vezi sa Drugim svetskim ratom, genocidom počinjenim nad Srbima, Jevrejima i Romima na celokupnom području NDH, kao i na realizaciju zajedničkih projekata.

Muzej žrtava genocida izražava zadovoljstvo zbog mogućnosti da kroz saradnju sa Hrvatskim državnim.arhivom doprinese unapređenju odnosa Republike Srbije i Republike Hrvatske u oblasti kulture, a posebno kulture sećanja.

Tokom dužeg, srdačnog i otvorenog razgovora razmatrana su najznačajnija pitanja u vezi sa naučnim istraživanjima, obrazovanjem i kulturom sećanja na sve pripadnike srpskog naroda postradalih u genocidu počinjenog nad njima od strane hrvatske države tokom Drugog svetskog rata.

Tom prilikom dogovorene su naredne zajedničke aktivnosti Muzeja i Srpskog narodnog vijeća.

Muzej žrtava genocida izražava zahvalnost i poštovanje gđi Šimpragi i g. prof. dr Pupovcu na plodotvornom razgovoru i postignutim dogovorima.

Tim Muzeja čine predsednik Upravnog odbora Muzeja žrtava genocida Njegovo preosveštenstvo episkop pakračko–slavonski G. Jovan, direktor Muzeja g. Dejan Ristić i kustos g. Bojan Arbutina.

Međunarodna alijanska za sećanje na Holokaust okuplja predstavnike vlada i najistaknutije stručnjake iz čak 35 država. Republika Srbija ima status punopravne članice počev od 2011. godine.

Učešće Nacionalne delegacije Republike Srbije pri IHRA ocenjeno je od strane predstavnika brojnih država kao veoma uspešno i konstruktivno.

Raduje nas činjenica da stručnjaci Muzeja žrtava genocida već nekoliko godina čine značajan deo naše delegacije pri IHRA koja je i ovoga puta na pravi način predstavila Republiku Srbiju.

Dragocenu podršku uspešnom učešću predstavnika Republike Srbije tokom održavanja ovog važnog skupa pružila je naša Ambasada u Zagrebu na čelu sa ambasadorkom gđom Jelenom Milić kojoj i ovom prilikom izražavamo zahvalnost i poštovanje.

U pitanju je, počev od 1945. godine, najveća grupna poseta vodećih svetskih stručnjaka i zvaničnika više desetina država jednom od najmasovnijih, a svakako najbrutalnijem gubilištu u čitavoj Evropi tokom Drugog svetskog rata.

Među članovima Nacionalne delegacije Republike Srbije bili su naš direktor g. Dejan Ristić i kustos g. Bojan Arbutina.

Današnji događaj predstavlja jedinstvenu i prvorazredno značajnu priliku da se vodeći svetski stručnjaci i zvaničnici velikog broja država neposredno upoznaju sa dramatičnim i razarajućim posledicama genocida koje je hrvatska država počinila nad Srbima, Jevrejima i Romima tokom Drugog svetskog rata.

Vođeni snažnim utiskom koje je jasenovačko gubilište ostavilo na sve prisutne današnji obilazak ovog stratišta okončan je odavanjem počasti i polaganjem cveća u spomen na sve nedužne jasenovačke žrtve.

Kroz svoje predavanje g. Arbutina je predstavio odnos našeg društva prema kulturi sećanja kao jednom izuzetno važnom elementu u očuvanju nacionalnog identiteta. Govoreći o tome koliko je važno da se kultura sećanja razvije u društvu g. Arbutina je istakao da je lično i porodično sećanje osnova za formiranje svesti o određenim istorijskim procesima.

Gospodin Arbutina osvrnuo se i na formiranje institucija koje se bave ovom temom, poput Muzeja žrtava genocida, koji priprema stalnu postavku u Prebilovcima, jednom od nastradalnijih mesta u toku Drugog svetskog rata.

Govoreći o radu ovog Muzeja g. Arbutina je napravio paralelu sa sličnim institucijama iz regiona i sveta te izrazio nadu da će kroz saradnju Republike Srbije i Republike Srpske svest o kulturi sećanja biti podignuta na znatno viši nivo.

Sinoć je, u organizaciji Muzeja žrtava genocida i Narodne biblioteke ,,Resavska škola“ u Despotovcu, održana tribina na temu ,,Šta, kako i zašto (ne) pamtimo?“.

Tom prilikom uvodna izlaganja imali su istoričari g-đa Dragana Milutinović Simić, direktorka Biblioteke, i g. Bojan Arbutina, kustos u Muzeju žrtava genocida.

Tokom tribine prikazan je i kraći dokumentarno-igrani film u produkciji Muzeja žrtava genocida pod naslovom ,,Srbija veća od straha: Predavanje o tišini profesora Pavlovića“.

Dan ranije, uz podršku ,,Resavske bivlioteke” i Centra za kulturu, stručnjaci Muzeja žrtava genocida realizovali su programske aktivnosti u Svilajncu.

Sinoć je u Kulturnom centru u Zrenjaninu svečano otvorena izložba Muzeja žrtava genocida upriličena u spomen na žrtve ustaškog masakra počinjenog nad Srbima u Prebilovcima 1941. godine.

Autorska postavka istoričarke g-đe Jasmine Tutunović Trifunov, više kustoskinje Muzeja žrtava genocida, pod nazivom ,,PREBILOVCI: Sećanje koje traje“ predstavljena je u Kulturnom centru u Zrenjaninu počev od 18. aprila 2023. godine.

Izložbu čini stolica prebilovačke učiteljice Stane Arnaut koja je brutalno mučena, a potom i ubijena od strane hrvatskih ustaša, kao i fotografije Prebilovaca načinjene neposredno nakon Drugog svetskog rata, kao i one nastale krajem osamdesetih i početkom devedesetih godina prethodnog veka tokom procesa ekshumacije posmrtnih ostataka žrtava iz hercegovačkih jama, njihove antropološke obrade i sahrane.

Nakon otvaranja izložbe održana je tribina tokom koje su govorili istoričari g-đa Jasmina Tutunović Trifunov, viši kustos u Muzeju žrtava genocida, i g. Bojan Arbutina, kustos u Muzeju žrtava genocida.

Realizaciju izložbe omogućili su Ministarstvo Kulture i Fondacija Muzeja žrtava genocida.

Početak Drugog svetskog rata u Jugoslaviji i proglašenje Nezavisne Države Hrvatske 10. aprila 1941. godine za 116 srpskih domaćinstava u hercegovačkom selu Prebilovci označio je kraj mirnog života. poznatog svakodnevnog života koji su provodili radeći na njivama i pašnjacima, uz gusle, proslavljajući krsnu slavu Sveti Nikola i vežbajući u sokolskoj četi. Sve češći upadi ustaša u selo, oduzimanje oružja, hapšenje viđenijih domaćina i nametanje prisilne konverzije (pokatoličavanja), najavili su ratne strahote kojima će biti izloženo srpsko stanovništvo u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj.

Nakon izvršenih velikih pokolja nad Srbima u junu i početkom avgusta u čapljinskom i stolačkom srezu, ustaše su noću, između 3. i 4. avgusta 1941. godine opkolile i srpsko selo Prebilovce. Posle bestijalnog mučenja u prebilovačkoj osnovnoj školi „Kralj Milutin“ i silosu za žito u selu Tasovčiću, oko 500 meštana Prebilovaca, među kojima 237 dece i 233 žena, bačeno je u jamu Golubinka kod sela Šurmanci.

Tokom avgusta 1941. godine, Prebilovčani su ubijeni na više od 40 stratišta. Uništene su 52 srpske porodice i ugašeno 36 ognjišta. Od više od 1000 predratnih stanovnika Prebilovaca, ostalo je 172. Od generacija, rođenih između 1925. i 1941. godine, preživelo je samo nekoliko dečaka.

U Prebilovcima i drugim srpskim selima, posle Drugog svetskog rata, nastavljen je život. Posmrtni ostaci ustaških žrtava, po nalogu vlasti socijalističke Jugoslavije, zabetonirani su 60-ih godina prošlog veka u jamama Golubnjača u Ržanom dolu, Hutovo I i II, Bivolje brdo, Vidonje kod Žitomislića, Donjoj i Gornjoj Kukavuši, Golubinki kod Šurmanaca…

Tek tokom 1990. i 1991. godine organizovane su ekshumacije žrtava u 7 od 13 kraških jama, koliko je, po svedočanstvima preživelih, bilo stratišta. Kosti oko 4000 ubijenih Srba, svih životnih dobi, položene su u kriptu Spomen-crkve Sabor srpskih svetitelja i Prebilovačkih mučenika u selu Prebilovci. Opelo je služio Patrijarh srpski gospodin Pavle.

U junu 1992. godine, u oružanoj akciji „Čagalj“, hrvatske ratne jedinice u Bosni i Hercegovini (HOS, HVO) i pripadnici regularne vojske Republike Hrvatske, spalili su selo Prebilovce. Uništene su kuće, oskrnavljeno groblje i minirana Spomen-crkva sa posmrtnim ostacima ubijenih Srba od 1941. do 1945. godine.

Prebilovci danas imaju oko 60 stanovnika. U nekadašnjoj zgradi osnovne škole „Kralj Milutin“ obnovljena je biblioteka koja nosi ime po učiteljici Stani Arnaut koju su ubile ustaše 1941. godine. Novoizgrađeni pravoslavni Hram Vaskrsenja Hristovog osveštan je 2015. godine. U kriptu Hrama je položeno 7 pronađenih, od 176 kovčega sa posmrtnim ostacima Srba ubijenih u Drugom svetskom ratu.

Predstavnici Muzeja žrtava genocida, pored mnoštva aktivnosti koje ovih dana sprovode širom Srbije, ali i čitavog regiona, skupa sa predstavnicima Saveza Srba Slovenije i Srpskog kulturnog društva iz Maribora priredili su tribinu na temu ,,Šta, kako i zašto (ne) pamtimo?“ tokom koje su govorili naše kolege Bojan Arbutina i Dejan Ristić.

Tribini su, pored ostalih, prisustvovali predsednik Saveza Srba Slovenije, predsednik Nacionalnog saveta Srba u Sloveniji, predsednik Srpskog kulturnog društva – Maribor, kao i brojne druge zvanice i časnici.

Zahvaljujemo Savezu Srba Slovenije i Srpskom kulturnom društvu – Maribor na srdačnom gostoprimstvu i izuzetnoj organizaciji događaja.

Predstavnici Muzeja žrtava genocida posetili su i manastir Rođenja Svetog Jovana Krstitelja u Jasenovacu i Spomen područje ,,Jasenovac“.

Publika je imala priliku da pogleda i dokumentarno-igrani film pod naslovom ,,Srbija veća od straha: Predavanje o tišini profesora Pavlovića“ nastao u produkciji Muzeja žrtava genocida.